DOĞAL GAZ ENERJİSİ (Termik)

NÜKLEER TEKNOLOJİ
BİLGİ PLATFORMU

DOĞAL GAZ ENERJİSİ (Termik)

Fosil yakıtlar grubundan hidrokarbon esaslı doğal gaz, yer altında gözenekli kayaların boşluklarına sıkışmış olarak ya da petrol yataklarının üzerinde gaz halinde büyük hacimler şeklinde bulunur. Doğal gaz; %95 metan, az miktarda da etan, propan , bütan ve karbondioksitten oluşan renksiz, kokusuz ve havadan hafif bir gazdır. Doğal-gaz kokusuz olduğundan kaçakların fark edilebilmesi için özel olarak kokulandırılır. Bu amaçla THT (tetra hidro teofen) ve / veya TBM (tersiyer bütil merkaptan) kullanılır. Karışımın içinde %95 ya da daha yüksek bulunan metan gazının özelliği kimyasal yapısı en basit ve karbon içeriği en düşük olan hidrokarbon gazı olmasıdır. Metan molekülü 1 karbon 4 hidrojen atomundan oluşur. Kimyasal yapısının basit olması nedeniyle yanma işlemi kolaydır ve tam yanma gerçekleşir. Dolayısıyla; duman, is, kurum ve kül oluşturmaz. Yanması en kolay ayarlanabilen ve yanma verimliliği en yüksek olan yakıttır. Bu özelliği, kullanım kolaylığı ve ekonomisi sağlar. Karbon içeriğinin düşük olması nedeniyle atmosferde sera etkisi oluşturan ve insan sağlığı bakımından zehirleyici olan karbondioksit gazı emisyonu, katı yakıtlara göre 1/3, sıvı yakıtlara göre 1/2 oranında daha azdır.

Dünyada Doğal Gaz

Çeşitli kimyasal ürünlerin başlıca hammaddesi olan doğal-gaz dünya enerji tüketiminin önemli bölümünü karşılamaktadır. Doğal gazın geçmişi yüzlerce yıl öncesine dayanmaktadır. Tarihsel kaynaklar doğal gazın ilk kez M.Ö. 900 ler de Çin'de kullanıldığını göstermektedir. Taşınması, işlenmesi ve stoklan ması kolay olan doğal gazın yaygın kullanımı ise 1790'da İngiltere'de başladı. Boru hattı taşımacılığıyla birlikte 1920'lerde artan doğal gaz kullanımı 2. Dünya savaşından sonra daha da gelişti. Doğal gaz enerji üretim sektöründe ilk kez Amerika da kullanılmaya başladı. 1950'li yıllarda doğal gazın dünyada enerji tüketimindeki oranı %10'u geçmiyordu. Günümüzde ise enerji tüketiminin %24'ü doğal gazla karşılanmaktadır. Dünyada bilinen doğal-gaz rezervlerinin yaklaşık 70 yıllık ömrü olduğu tahmin edilmektedir. Bilinen doğal gaz rezervleri petrol rezervlerine eş değerdir.

Türkiye'de Doğal Gaz

Türkiye’de doğal gazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek, 1976 yılında Pınar hisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğal gaz, 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi.

Doğal gazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına, 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğal gaz sevkıyatı anlaşmasının ardından başlandı. Doğal gaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. 1992 yılında İstanbul’da, Bursa’da, Eskişehir’de, İzmit’te doğal gaz pazarı genişledi.

Türkiye’de tüketime sunulan yıllık doğal gaz miktarı, 2005 yılında 28 milyar m³ iken; imzalanan anlaşmalarla 2010 yılında 55 milyar m³ mertebesine ulaşması beklenmektedir. Aldığımız doğal gazın Takriben %45 civarı konut ve sanayide kullanılmaktadır. Gaz dağıtım firmaları, sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak, olası bir gaz sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp konutlara öncelik vereceklerini garanti etmektedirler. Böyle bir durum, bugün için çok az bir ihtimaldir, çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır.


Doğal gazı sıvılaştırma (LNG) tesisi

Türkiye’de de sınırlı bir miktarda doğal gaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır. İlk doğal gaz sahamız “Kuzey Marmara Doğal Gaz Sahası”, Silivri'nin 5 km batısında sahilden 2.5 km uzaklıkta 43 metre su derinliğinde 1988 yılında açılan Kuzey Marmara-1 kuyusu sondajında 1.200 metrede gaz keşfi ile bulundu. Saha, Türkiye'nin denizdeki ilk doğal gaz sahası olma özelliğini de taşımaktadır.

Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla, Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) olarak deniz yoluyla satın almaktadır. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğal gaz alımı için anlaşmalar yapmıştır. Ref: www.dogalgazbilgisi.com


Sıvılaşmış doğal gaz (LNG) tankeri

Türkiye, enerji uzmanları tarafından dünyanın en hızlı gelişen on pazarından biri olarak gösterilmektedir. Ekonomik büyüme ve sınırlı doğal kaynaklar, ülkemizin enerji ithal gereksinimini arttırmaktadır. Gaz boru projelerin de en çok isim yapan MAVİ AKIM projesi de Rusya’nın arz güvenliğini sağlamak amacı ile Türkiye ile birlikte projelendirdiği dünyanın en derin boru döşeme projesidir. 1997 de başlanan proje 2002 tarihinde bitirilmiştir. Yaklaşık 3 milyar 300 milyon dolara mal olan 1200 kilometrelik boru hattının 380 kilometresi, Karadeniz’in altından geçmektedir. Deniz altındaki boru hattı, 2 bin 140 metre derinlikledir. Samsun'da, açılışın yapıldığı Durusu Ölçüm İstasyonu'nda Türkiye'ye ulaşan doğal gaz, buradan bir uzatma hattıyla Ankara'ya ulaşmaktadır.

Oldukça yüksek oranda doğal gaz kullanan ülkemizde ilk yeraltı doğal gaz depolama tesisi olan Silivri tesisi 2007 yılı sonunda hizmete girebilmiştir. Tesiste Türkiye'nin yıllık gaz tüketim miktarının yaklaşık yüzde 5'i depolanabilecektir. Kapasitesi 1.6 milyar m3'tür. Tuz gölü altına da 5 milyar m3 hacimli depo yapımı proje safhasındadır.

Ülkemizde doğal gaz üretimi ve rezervi çok azdır. Tamamı Rusya ve İran dan ithal edilmektedir. Gaz ithalatında 2007 yılı verilerine göre; Rusya’nın %80 ve İran’ın da %20 payı mevcuttur. Sıvı doğal gaz ithalatını da dahil edince oranlar; Rusya %64, İran %17, Cezayir, Nijerya payı da %19 civarı olmaktadır. Aylık ortalama doğal gaz ithalatımız 600 milyon $ civarıdır. Bunun %40-45 civarı sanayii ve konut için kullanılmakta, %60 civarı da elektrik elde edilmesi için doğal gaz santralılarında tüketilmektedir. Kısaca, aylık en az 350 milyon $ tutarında doğal gaz elektrik için kullanılmaktadır. Buradaki temel iki stratejik hatamız şöyledir;

1. Tamamı ithal ürün olması nedeniyle yaşanacak ülkeler arası siyasal krizlerde her an kesilme olasılığı bulunması,

2. Yüksek doğal gaz fiyatı sebebiyle elde edilecek elektriğin de kw-saat bedelinin pahalı oluşu.


Bursa doğal gaz çevrim santrali

Bu kaynak ne kadar güvenilir sorusunu ve doğal gazın elektrik üretimindeki payının arttırılması yetkilileri ve uzmanları tedirgin etmektedir. 1994-2000 yılları arasında yapılan bu yanlış tercih, dış ticaret açığımızın üzerinde de ciddi baskılar (4.2 milyar $/yıl) oluşturmaktadır. AB ülkeleri ile kıyaslandığında, doğal gaza ayırdığımız oransal değerlerden dolayı ile maalesef ilk sırayı almaktayız. Diğer AB ülkeleri; bu seçimi Doğal gaz yerine genelde Nükleer ile değerlendirmişlerdir. AB ülkelerinde nükleer enerji ortalamasının %32 seviyesinde olması da bu gerçeğin ispatıdır. Nükleer Enerjinin; üreticisi ülke için ULUSAL bir enerji olması da ayrı bir cazibe konusudur.

Bu acı gerçeği ise G.Kore bakanı Prof. Chung'ın 2007'de İstanbul'da düzenlenen "Nükleer Enerji" konulu toplantıda yaptığı açıklama ile sunalım: "8.2 milyar dolarlık doğal gazdan elde edilen elektriğin aynısını elde etmek için 400 milyon dolarlık Uranyum yakıt gerekmektedir." Bunu Türkiye değerlerine çevirirsek 4.2 milyon dolarlık doğal gaz yerine 200 milyon $'lık Uranyum yakıt yetecektir. Bu 21 kata varan "yakıt" farkını ülkemizin herhangi bir başka sektörden kapatması imkânı da maalesef yoktur.

YILLARA GÖRE DOĞAL GAZ SATIŞ MİKTARLARI Milyon m3

YILLAR ELEKTRİK KONUT SANAYİ TOPLAM
1987 522 0 0 522
1990 2.599 50 723 3.377
1995 3.857 1.014 1.922 6.793
2000 9.733 2.806 2.027 14.566
2005 15.435 5.843 5.587 26.865
2006 16.642 7.259 6.592 30.493
2007 19.658 7.836 7.569 35.064

YILLARA GÖRE DOĞAL GAZ VE LNG (SIVI D.GAZ) ALIMI Milyon m3

YILLAR RUSYA
BATI
RUSYA
MAVİ AKIM
İRAN AZERİ NİJERYA
LNG
CEZAYİR
LNG
SPOT
LNG
TOPLAM
1987 433 - - - - - - 433
1990 3.246 - - - - - - 3.246
1995 5.560 - - - - 1.058 240 6.859
2000 10.079 - - - 780 3.962 - 14.821
2001 10.931 - 115 - 1.337 3.985 - 16.368
2005 12.857 4.969 4.322 - 1.030 3.851 - 27.028
2006 12.246 7.403 5.691 - 1.118 4.203 80 30.741
2007 13.799 9.346 6.158 1.279 1.420 4.277 170 36.450

TÜRKİYE DOĞAL GAZ ÜRETİM DEĞERLERİ

YILLAR 1976 1980 1985 1990 1995 2000 2004 2005 2006
ÜRETİM
Milyon m3
15 23 67 212 182 639 707 896 906

Yukarıdaki değerler,
A. Doğal gazdan elektrik elde etmenin yıllık 4.2 milyar $ olan faturasını,
B. Bu miktarın, yıllık 35 milyar $ olan bütçe açığımızda %12 paya sahip olduğunu,
C. Ayrıca doğal gazdan elde edilen elektriğin kw-saat değeri ile birincil (ana) enerjiler içinde "EN PAHALI" elektrik olduğunu,
D. 2005 yılından bu yana devam eden bu fiyat liderliğinin ise yıllarca devam edeceği,
GERÇEĞİNİ hepimizin kabullenmesi gereklidir.

Aşağıda ise ABD'nin 1995-2005 yılları arasında 4 birincil (ana) enerji kaynağına ait maliyet tablosu yer almaktadır. Bu tablo, yukarıdaki "C" maddesinin ne ölçüde geçerli olacağının yorumunu size bırakmak amacı ile konulmuştur.

Bu tablodaki renkler:

- Kırmızı : Nükleer
- Yeşil : Doğalgaz
- Sarı : Kömür
- Mavi : Petrol
yazılı kaynakları simgelemektedir. http://www.nukte.org/node/71

Amerikan Elektrik Üretim Maliyetleri (Yıl-cent$)
1995-2005
Kaynak: www.world-nuclear.org

 
BAZI YAKITLARIN YANMA VERİMLERİ
   
Doğal gaz (LNG) %95
Doğal gaz (CNG) %95
Doğal gaz (Boru Hattı) %93
Dökme LPG %92
Dökme Propan %92
Tüplü LPG (12kg) %90
Gaz yağı %84
Motorin %84
Fuel Oil (No:6,%1kükürtlü) %82
Fuel Oil (No:4) %80
Linyit Kömürü(Soma) %65
Odun %60